Nu de rol van het paard is verschoven van werkdier naar recreatie- en gezelschapsdier, is overgewicht een van de meest voorkomende gezondheidsproblemen in de gedomesticeerde populatie geworden.
Nu de rol van het paard is verschoven van werkdier naar recreatie- en gezelschapsdier, is overgewicht een van de meest voorkomende gezondheidsproblemen in de gedomesticeerde populatie geworden. Een overzicht van het onderzoek zet de prevalentie van overgewicht tussen 19 en 40 procent in gedomesticeerde populaties, terwijl een Europees consensusrapport een vergelijkbaar beeld schetst: de prevalentie in verschillende paardenpopulaties loopt van 21 tot 45 procent in het Verenigd Koninkrijk, met lagere cijfers in sommige andere landen – bijvoorbeeld 10 procent bij volwassen IJslandse paarden in Denemarken.
Equine metabolic syndrome (EMS) beschrijft een cluster van klinische afwijkingen. Onderzoek definieert het als insulineresistentie, algemene obesitas en/of toegenomen vetafzetting op specifieke plekken op het lichaam, gekoppeld aan een verhoogd risico op hoefbevangenheid. Het kernprobleem is wat onderzoekers insulin dysregulation noemen: basale of postprandiale hyperinsulinemie en weefselinsulineresistentie, die op hun beurt het risico op de ernstigste consequentie verhogen – hoefbevangenheid.
Het verband tussen insulineniveaus en hoefbevangenheid is experimenteel goed vastgelegd. Onderzoek heeft laten zien dat aanhoudende hyperinsulinemie experimenteel hoefbevangenheid induceert bij gezonde pony’s en paarden, wat een causaal verband vastlegt.
Hoefbevangenheid is een van de ernstigste en pijnlijkste aandoeningen die een paard kan krijgen. Onderzoek toont dat meer dan 90 procent van de paarden die voor veterinaire zorg worden aangeboden met hoefbevangenheid als primaire klinische teken, de aandoening hebben ontwikkeld als gevolg van endocriene ziekte, meestal equine metabolic syndrome.
Wie wordt getroffen? Een belangrijke nuance is dat overgewicht geen voorwaarde is: onderzoek merkt op dat hoewel overgewicht een veelvoorkomende bevinding is, EMS kan voorkomen bij magere dieren, en niet alle paarden met overgewicht zijn getroffen – wat objectieve diagnostische tests noodzakelijk maakt in plaats van alleen op body-condition scoring te vertrouwen.
Sommige rassen zijn bijzonder vatbaar. Onderzoek wijst erop dat bepaalde types zoals Shetlandpony’s, ezels en miniatuurpaarden vaak minder beweging krijgen dan veel andere rassen als onderdeel van standaardverzorging, wat het verhoogde risico kan versterken. Hetzelfde onderzoek merkt op dat paarden met EMS vaak worden beschreven als ‘easy keepers’ of ‘good doers’, en dat de genen achter dit fenotype waarschijnlijk een voordeel waren voor overleving in het wild tijdens perioden van schaarste, door betere benutting van voer – een evolutionaire achtergrond die nu een welzijnsrisico wordt in een omgeving rijk aan voer.
Behandeling berust eerst op een verandering van levensstijl in plaats van op medicijnen. Onderzoek benadrukt dat management draait om strikte beperking van snel verteerbare koolhydraten in het dieet, gecontroleerde ruwvoeropname en het elimineren of zorgvuldig beheren van begrazing, en dat regelmatige beweging de insulinegevoeligheid verbetert maar moet worden aangepast aan de hoefbevangenheidsstatus van het paard, en dat passende hoefverzorging essentieel is gezien de hoge incidentie van chronische en terugkerende hoefbevangenheid.
Bij Hästannons horen welzijn en verantwoord eigenaarschap bij elkaar – of je nu koopt, verkoopt, fokt of rijdt. Lees verder in de serie, en in onze praktische guides.
Een cluster van insulineresistentie, obesitas en verhoogd risico op hoefbevangenheid – de kern is insulin dysregulation.
Nee – EMS kan voorkomen bij magere individuen, en niet alle paarden met overgewicht zijn getroffen. Objectieve diagnose is nodig.
Primair via dieet (beperkte snel beschikbare koolhydraten), gecontroleerd ruwvoer, aangepaste begrazing en regelmatige beweging, samen met hoefverzorging.