Spenen – de scheiding van merrie en veulen – hoort bij de meest ingrijpende gebeurtenissen in het leven van een paard.
Spenen – de scheiding van merrie en veulen – hoort bij de meest ingrijpende gebeurtenissen in het leven van een paard. Het onderzoek is eenduidig: in een domestieke setting is spenen niet alleen een nutritionele breuk. Het lost een sterke sociale band op, en dat brengt aanzienlijke psychologische stress voor het veulen met zich mee – nog erger wanneer de scheiding abrupt is.
De fysiologische tekenen zijn goed gedocumenteerd. Studies tonen dat kunstmatig gespeende veulens verschillende fysiologische en gedragsmatige stressreacties vertonen, waaronder gewichtsverlies, verhoogd cortisol, vocalisatie en toegenomen beweging.
De methode doet er sterk toe voor hoeveel stress het veulen ervaart. Een review van het bewijs concludeert dat abrupt spenen stressvoller is dan geleidelijk spenen waarbij het veulen geur, zicht en geluid van de merrie behoudt – en dat hetzelfde geldt voor de vorm van geleidelijk spenen waarbij merries één voor één uit een groep worden gehaald.
Een gedetailleerde gedragsstudie vond duidelijke verschillen in de acute reactie: abrupt gespeende veulens vocaliseerden vaker en gingen in de eerste vijf uur na het spenen niet op hun zij liggen, in tegenstelling tot geleidelijk gespeende veulens. Hetzelfde onderzoek merkte echter op dat veulens in beide groepen agressie naar andere veulens, zuigen zonder te drinken, en afwezigheid van spel als tekenen van stress toonden, ongeacht de behandelgroep – wat laat zien dat enige stress moeilijk volledig te vermijden is.
Cortisol is de marker die het vaakst wordt gebruikt om stress bij veulens objectief te meten. Een studie van drafveulens vond dat cortisolniveaus stabiel bleven na een protocol van geleidelijke scheiding van de merrie en sociale steun van bekende volwassen paarden, wat suggereert dat de methode speenstress kan verminderen – ook al werden nog steeds enkele veranderingen in ontstekingsmarkers waargenomen.
Hartslag levert verder bewijs. Onderzoek heeft laten zien dat de hartslag significant steeg op de dag van het spenen en verhoogd bleef bij ochtend-, middag- en avondobservaties, met de hoogste gemiddelde hartslag direct na het spenen. Dezelfde studie vond geslachtsverschillen: merries bewoogen meer na het spenen, vooral bij de middag- en namiddagobservaties, en hadden ’s ochtends na het spenen hogere cortisol dan hengstveulens.
Alleen gelaten worden maakt de stress aanzienlijk erger. Onderzoek toont consequent dat individueel spenen – het veulen daarna alleen houden – over het algemeen stressvoller is dan wanneer het gespeende veulen gezelschap heeft van minstens één ander veulen, ook al nuanceren enkele studies het beeld afhankelijk van groepsgrootte.
Een vaak over het hoofd gezien punt is dat spenen soms wordt gecombineerd met een verhuizing naar een nieuwe stal. Onderzoek dat hier specifiek naar keek, vond dat de verandering van plek een nog grotere stressor kan zijn dan de scheiding van de merrie zelf – en dat spenen en verhuizing in de tijd uit elkaar trekken, in plaats van beide tegelijk, een negatiever langetermijneffect op de veulens had dan wanneer beide gebeurtenissen samen plaatsvonden. Het is een enigszins contra-intuïtieve bevinding, en het wijst op de noodzaak van verder onderzoek.
Bij Hästannons horen welzijn en verantwoord eigenaarschap bij elkaar – of je nu koopt, verkoopt, fokt of rijdt. Lees verder in de serie, en in onze praktische guides.
Ja – het onderzoek toont duidelijk hogere stress wanneer het spenen abrupt is en het veulen contact met de merrie verliest.
Nee – gezelschap van minstens één ander veulen vermindert stress vergeleken met alleen op stal staan.
Onderzoek suggereert dat de gebeurtenissen in de tijd uit elkaar trekken slechtere langetermijneffecten kan geven – plan zorgvuldig.